Chợ nổi miền Tây: chợ nào còn đông, đi mấy giờ, mua gì trên ghe

Chợ nổi là kiểu chợ sinh ra từ sông nước miền Tây: ghe thuyền chở nông sản từ các vườn, các cù lao tụ về một khúc sông rộng từ lúc nửa đêm, bán sỉ cho thương lái, bán lẻ cho ghe nhỏ, rồi tan khi nắng lên. Người mua đến bằng xuồng, hàng chuyền từ ghe này sang ghe kia, cả chợ không có tấm biển nào, chỉ có những cây sào dựng đứng treo trái bí, củ khoai.

Đường bộ, cầu và chợ đất liền phát triển nên nhiều chợ nổi đã thưa dần. Nhưng vẫn còn những chợ đáng đi, nếu biết chọn chợ và đến đúng giờ. Bài này dành cho người muốn đi chợ nổi như đi chợ thật, không chỉ chụp ảnh từ tàu du lịch.

Những chợ nổi còn hoạt động và đặc điểm

Quy mô từng chợ thay đổi theo năm; nên hỏi nơi lưu trú tình trạng gần nhất trước khi đi.

Đi mấy giờ thì kịp chợ

Chợ bắt đầu từ trước khi trời sáng. Ở Cái Răng, ghe lớn tụ về từ khoảng hai ba giờ sáng, đông nhất từ khoảng bốn đến sáu giờ. Người đi tham quan nên có mặt trên sông khoảng năm đến sáu giờ sáng. Tới tám chín giờ, ghe sỉ đã bán xong, chợ chỉ còn lác đác.

Thuê xuồng từ bến gần chợ. Có thể thuê tàu từ bến Ninh Kiều ở trung tâm Cần Thơ, hoặc ra bến gần chợ để đi quãng ngắn hơn. Thoả thuận rõ giá, thời gian, lộ trình và số người trước khi lên. Xuồng nhỏ len được giữa các ghe, gần chợ hơn tàu to.

Tránh dịp Tết và Tết Đoan Ngọ. Chợ Cái Răng thường không họp hoặc họp rất ít vào mùng 1, mùng 2 Tết Nguyên đán và mùng 5 tháng 5 âm lịch. Những ngày cận Tết lại là lúc chợ đông nhất trong năm.

Đọc cây bẹo: biển hiệu của chợ nổi

Trên mỗi ghe bán hàng có một cây sào dài cắm đứng gọi là cây bẹo. Ghe bán gì thì treo thứ đó lên đầu bẹo: trái bí, củ khoai lang, củ hành, trái thơm, bắp cải. Nhìn từ xa giữa hàng trăm chiếc ghe, người mua biết ngay ghe nào bán gì mà không cần biển hiệu. Có ghe bán nhiều mặt hàng thì treo nhiều thứ một lúc.

Ghe hàng rong bán đồ ăn uống thì không treo bẹo mà dùng âm thanh: tiếng kèn bóp, tiếng rao ngắn. Xuồng bán hủ tiếu, bún riêu, cà phê, nước mía len lỏi giữa các ghe lớn phục vụ chính người buôn bán trên sông từ lúc rạng sáng.

Mua gì trên chợ nổi

Chợ nổi về bản chất là chợ sỉ, nhưng khách lẻ vẫn mua được, chỉ cần biết mua thứ gì.

• Trái cây theo mùa: thơm (dứa), xoài, bưởi, chôm chôm, sầu riêng, chuối, mít, khóm. Ghe sỉ bán theo chục, theo bao; nhiều chủ ghe vẫn bán cho khách vài trái, giá có khi tốt hơn chợ đất liền.
• Rau củ: bí đỏ, khoai lang, củ sắn, củ cải, hành. Nặng và cồng kềnh, chỉ hợp nếu ở gần.
• Đồ ăn sáng trên xuồng: hủ tiếu, bún, bánh mì, cà phê sữa đá, nước mía. Ăn sáng trên sông là trải nghiệm đáng có nhất của chuyến đi.
• Củ quả làm mắm, làm dưa: củ cải, đu đủ xanh, dưa leo theo mùa, người địa phương mua về làm dưa món, nếu ở lại lâu có thể mua thử.
• Trái cây gọt sẵn: xuồng nhỏ bán thơm gọt xoắn vỏ, xoài cắt sẵn, ăn ngay tại chỗ.

Ăn sáng trên sông: gọi món thế nào

Hủ tiếu, bún trên xuồng. Xuồng bán hủ tiếu chở nguyên nồi nước dùng nóng và bếp than, cập sát mạn tàu khách, múc tô chuyền sang tận tay. Ăn xong trả tô lại cho người bán. Nên ăn ngay, tránh làm đổ ra xuồng.

Cà phê và nước uống. Cà phê sữa đá, trà đá, nước mía, nước dừa bán trên xuồng nhỏ, đựng ly nhựa có nắp. Mang theo bình nước riêng để hạn chế rác nhựa.

Trái cây gọt sẵn. Thơm gọt xoắn còn cuống để cầm, xoài, cóc. Ăn tại chỗ, vỏ và hột bỏ vào túi mang về, không ném xuống sông.

Ghép chợ nổi vào một chuyến miền Tây

Muốn đi Cái Răng lúc sáng sớm, cách hợp lý là ngủ ở trung tâm Cần Thơ, dậy khoảng năm giờ, ra bến đi tàu. Sau chợ nổi, nhiều tàu ghé lò hủ tiếu, vườn trái cây ven sông rồi quay về trước trưa. Chợ nổi Phong Điền gần các miệt vườn, có thể đi trong buổi sáng rồi ghé vườn chôm chôm, vú sữa, dâu Hạ Châu nếu đúng mùa.

Muốn đi Ngã Năm, Trà Ôn hay Long Xuyên thì nên ngủ lại tại chỗ từ tối hôm trước, vì đường từ trung tâm Cần Thơ tới đó khá xa, đi sáng sớm không kịp giờ chợ đông. Tránh cố đi hai ba chợ nổi trong một buổi sáng: chợ nào cũng chỉ đông vài tiếng đầu ngày, chạy qua chợ thứ hai thì đã vãn.

Nếu thời gian ít, chọn một chợ và đi thật sớm còn hơn đi nhiều chợ vào giờ muộn. Trên đường về có thể ghé chợ đất liền ven sông, nơi bày bán chính những thứ hàng vừa được chuyển từ ghe lên bờ.

Mang trái cây chợ nổi về

Trái cây mua trên ghe tươi và rẻ, nhưng mang đi xa cần chút chuẩn bị.

• Mua loại chịu đường xa như bưởi, thơm còn ương, xoài già chưa chín; chôm chôm, măng cụt mau héo nên ăn trong vài ngày.
• Xin người bán bao lưới hoặc thùng giấy, chèn kín cho trái không lăn.
• Sầu riêng có mùi rất mạnh, nhiều xe khách, khách sạn và hãng bay không cho mang vào; hỏi trước hoặc chỉ mua ăn tại chỗ.
• Để thùng trái cây nơi thoáng trên xe, không để trong cốp xe nóng cả ngày.

Những điều nên biết để khỏi hụt hẫng

Chợ nổi giờ khác nhiều so với hình ảnh trong sách cũ. Nhiều chợ thưa ghe hẳn, một số chợ bị tàu du lịch chiếm phần lớn mặt sông vào giờ cao điểm. Có những sáng mặt sông nhiều tàu khách hơn ghe hàng. Muốn thấy cảnh mua bán thật, nên đi sớm hơn giờ tour, chọn chợ nhỏ như Phong Điền, Ngã Năm, Trà Ôn, và đi xuồng nhỏ thay vì tàu lớn.

Trên sông nhớ mặc áo phao nếu xuồng có, giữ điện thoại và máy ảnh bằng dây đeo. Khi xuồng cập sát ghe hàng, không với tay bám vào mạn ghe đang chuyển động. Mua trái cây nhớ hỏi giá rõ theo trái hay theo ký trước khi người bán chuyền hàng sang. Và đừng xả rác xuống sông, kể cả vỏ trái cây.