Chợ cá bến làng biển miền Trung: đi lúc rạng sáng, chọn cá ngay trên bãi

Ở các làng biển miền Trung, chợ cá không nằm trong nhà lồng mà họp ngay trên bãi cát hay bến cảng, lúc thuyền đánh đêm trở về. Khi trời còn tờ mờ, thuyền máy neo ngoài xa, thuyền thúng chở cá vào bờ, những người phụ nữ đã chờ sẵn với rổ, thau, cân. Cá vừa lên bờ được chia, được trả giá, được bê đi chỉ trong một hai tiếng, rồi bãi biển trở lại vắng lặng.

Chợ cá bến là nơi mua được hải sản tươi nhất, đúng mùa nhất, với giá gần giá gốc. Nhưng nó cũng là chợ sỉ ồn ào, chạy theo nhịp riêng, người lạ đến dễ lóng ngóng. Bài này giúp biết đi lúc nào, mua ra sao, chọn hải sản tươi thế nào và mang về ra sao.

Chợ cá bến họp lúc nào

Giờ chợ phụ thuộc vào giờ thuyền về, mà giờ thuyền về lại phụ thuộc kiểu đánh bắt. Thuyền nhỏ, thuyền thúng đánh gần bờ thường đi từ chiều tối hoặc nửa đêm, về khoảng rạng sáng, nên phần lớn chợ cá bến họp từ khoảng bốn, năm giờ đến bảy giờ sáng. Thuyền đánh xa nhiều ngày thì cập cảng vào giờ khác nhau, có cảng họp chợ cả về đêm.

Thời tiết quyết định có chợ hay không. Những ngày biển động, có gió mùa mạnh hay bão, thuyền không ra khơi thì chợ vắng hoặc không họp. Mùa biển êm ở miền Trung thường rơi vào khoảng mùa khô, từ khoảng tháng 3, tháng 4 đến tháng 8; mùa mưa bão cuối năm thì chợ thất thường. Cách chắc chắn nhất là hỏi người dân hay nơi lưu trú tối hôm trước. Ngoài những chợ lớn, gần như làng chài nào ven biển miền Trung cũng có một bãi họp cá buổi sớm, nhỏ mà ít người lạ, chỉ cần hỏi người trong làng thuyền thường cập bãi nào.

Một số chợ cá, bến cá quen thuộc

Đây là những nơi nhiều người biết; giờ giấc và quy mô có thể thay đổi, nên hỏi lại trước khi đi.

Chọn hải sản tươi ngay trên bãi

Cá. Mắt trong, lồi, không đục, không lõm. Mang đỏ tươi, không thâm, không nhớt. Thân cứng, ấn ngón tay vào thịt đàn hồi trở lại ngay. Vảy bám chắc, da sáng bóng. Mùi tanh của biển, không có mùi ươn hay mùi hoá chất lạ.

Mực. Thân căng, trong, có ánh óng; trên da còn những đốm màu thay đổi khi chạm vào là mực rất tươi. Đầu và thân dính chặt, mắt trong. Mực để lâu thân chuyển trắng đục, nhớt, đầu dễ tuột.

Ghẹ, cua biển. Cầm thấy chắc, nặng tay, yếm cứng. Ghẹ còn sống thì càng chân cử động khoẻ. Ghẹ nhẹ tay, yếm mềm là ghẹ óp, ít thịt.

Tôm. Vỏ sáng, đầu dính chặt với thân, không có vệt đen ở đầu và chân. Tôm đầu lỏng, đen là đã để lâu.

Cá nhỏ: cá cơm, cá nục. Thân còn ánh bạc, ruột không vỡ, bụng không phình. Cá cơm vỡ bụng nhanh nên mua xong phải ướp đá ngay.

Mua thế nào ở chợ cá bến

Chợ cá bến là chợ sỉ, nhịp nhanh. Vài điều giúp mua gọn mà không làm phiền người buôn.

• Đứng ngoài một lúc xem người ta mua bán, giá được hỏi theo ký, theo rổ hay theo mớ.
• Mua của những người phụ nữ đã mua sỉ từ thuyền rồi bày bán lẻ ngay trên bãi, họ sẵn lòng bán vài ký cho khách lẻ hơn chủ thuyền.
• Hỏi rõ giá trước khi người bán cân. Hỏi luôn có làm sạch hộ không; nhiều chợ có người làm cá thuê lấy công.
• Mang theo tiền mặt lẻ, phần lớn người bán ở bãi chưa dùng chuyển khoản.
• Không chen vào lối khiêng rổ cá từ thuyền lên. Người ta khuân nặng và trơn, va vào là ngã cả người lẫn cá.

Một buổi sáng ở chợ cá bến

Khoảng bốn giờ, bãi biển còn tối, chỉ có ánh đèn từ những chiếc thuyền máy neo ngoài xa. Người buôn cá, phần lớn là phụ nữ, đã ra bãi ngồi chờ, mang theo rổ, thau, cân và đèn pin. Khi thuyền thúng chở cá vào, họ vây quanh, chủ thuyền và người buôn trả giá nhanh, gọn, nhiều khi chỉ bằng vài câu nói quen thuộc với nhau.

Trời sáng dần thì bãi đông nhất: cá được phân loại ngay trên cát, cá to riêng, cá nhỏ riêng, mực, ghẹ, tôm để thau riêng. Xe máy, xe ba gác chở cá chạy ra chợ thị trấn, ra nhà hàng. Đến khoảng bảy giờ, phần lớn cá đã đi hết, chỉ còn người dọn lưới, phơi thúng và vài mẹt cá vụn bán nốt. Người đến muộn chỉ kịp thấy bãi cát ướt và lũ chim biển.

Mua làm quà: đồ khô làng biển

Hải sản tươi khó mang xa, nhưng làng biển nào cũng có đồ khô, đồ chế biến làm quà rất hợp.

• Cá khô: cá cơm khô, cá nục khô, cá thu một nắng. Chọn cá khô đều, màu tự nhiên, không mùi ôi, không mốc.
• Mực khô, mực một nắng: mực phơi một nắng giữ được vị ngọt, cần để ngăn đá; mực khô hẳn để được lâu hơn.
• Nước mắm làng biển: nhiều làng chài miền Trung có nghề làm nước mắm cá cơm truyền thống.
• Ruốc, mắm ruốc, mắm nêm: đặc sản miền Trung, mùi mạnh nên cần đóng gói nhiều lớp.

Giữ lạnh hải sản mang về

Hải sản xuống chất nhanh nhất trong vài giờ đầu nếu để ở nhiệt độ ngoài trời. Đi chợ cá nên mang theo thùng xốp nhỏ có nắp. Gần các chợ cá, cảng cá thường có nơi bán đá cây, đá xay cho ghe thuyền; mua một ít, lót đáy thùng, cho hải sản vào túi buộc kín rồi phủ đá lên trên. Cá và mực không ngâm trực tiếp trong nước đá tan vì sẽ bị nhạt, bở.

Về tới nơi ở, cá mổ bỏ ruột, mang, rửa sạch rồi mới cất ngăn mát hoặc ngăn đá. Mực bỏ túi mực, nội tạng. Nếu ở khách sạn không có bếp, nhiều quán ăn gần làng chài nhận chế biến hải sản khách mang tới với tiền công; hỏi giá trước khi đưa đồ.

Muốn mang hải sản tươi đi xa, bằng xe khách hay máy bay, phải cấp đông cứng, đóng thùng xốp kín và kiểm tra quy định của nhà xe, hãng bay về hàng đông lạnh có mùi.

Những điều nên tránh

Mua hải sản quá rẻ cuối chợ. Cá ế cuối buổi đã nằm phơi nắng cả tiếng, chỉ hợp làm mắm, phơi khô, không hợp ăn tươi.

Tin hoàn toàn vào vẻ ngoài. Hải sản bị tẩm hoá chất bảo quản có khi trông vẫn sáng, cứng bất thường dù mắt đã đục, mùi lạ hắc. Thấy nghi thì không mua.

Mua loài cấm hoặc cá nhỏ chưa trưởng thành số lượng lớn. Rùa biển, một số loài cá mập, san hô là những thứ không được mua bán. Hải sản còn quá nhỏ nên hạn chế để bảo vệ nguồn lợi.

Đi chân trần trên bãi cá. Bãi cá có mảnh vỏ sò, xương cá, lưỡi câu. Đi dép cao su có quai, mặc đồ dễ giặt.