Nhiều người ở phố có chung một nỗi khó nói: tủ lạnh lúc nào cũng chật vì đồ mẹ gửi, rau úa phải bỏ, thịt nhiều quá ăn không xuể, trong khi mẹ ở quê vẫn hỏi "hết chưa để mẹ gửi". Gửi đồ quê là cách người ở nhà thương người đi xa, nhưng gửi không đúng thứ, không đúng lượng thì thương lại thành lãng phí, cả công sức lẫn tiền cước.
Bài này không bàn chuyện đóng gói từng món mà trả lời một câu hỏi trước đó: món nào thật sự đáng gửi, món nào ở phố mua còn tiện hơn, gửi bao nhiêu là vừa, và con cái nên nói với mẹ thế nào để mẹ vui mà mình cũng không phải bỏ đồ.
Những món quê đáng gửi nhất
Gạo nhà làm, nếp cái, gạo lứt. Bền, dễ gửi, dùng hằng ngày, chất lượng gạo nhà trồng phơi nắng thường khác rõ với gạo trôi nổi ở phố. Gửi theo đợt một hai tháng là vừa.
Gà, vịt nhà nuôi, thịt lợn quê. Đây là thứ người ở phố khó mua được hàng biết rõ nguồn gốc. Gửi đã làm sẵn, chia phần, cấp đông thì giá trị lớn mà không lãng phí.
Trứng gà ta, trứng vịt nhà nuôi. Nhẹ, ăn nhanh hết, khác biệt rõ về vị. Gửi đủ ăn hai tuần.
Đồ khô nhà làm: lạc, vừng, đỗ, miến, măng khô, mộc nhĩ. Gần như không hỏng dọc đường, để được lâu, gửi chuyển phát cũng được. Lạc vừng nhà trồng thơm hơn hàng chợ rõ rệt.
Mắm, tương, dưa nhà muối. Mỗi nhà một vị, ở phố không mua được đúng vị ấy. Gửi lượng nhỏ, đóng kỹ.
Gia vị vườn: hành khô, tỏi, gừng, nghệ, sả, ớt. Nhỏ, nhẹ, bền, dùng hằng ngày, trồng ở nhà nên yên tâm hơn.
Những món nên thôi, hoặc chỉ gửi ít
Không phải vì đồ quê kém, mà vì đi đường xa làm mất cái ngon hoặc ở phố có sẵn thứ tương đương.
- Rau ăn sống non, rau thơm nhiều: dập và héo nhanh, tới nơi thường đã kém. Chỉ gửi ít khi chặng ngắn.
- Hoa quả chín cây số lượng lớn: chín cùng lúc, ăn không kịp. Gửi vừa đủ ăn vài ngày.
- Đồ ăn đã nấu sẵn nhiều nước, ít mặn như canh, món xào: hỏng nhanh, dễ đổ.
- Những thứ ở phố mua dễ và rẻ: bí đao, bắp cải vụ đông, khoai tây. Tiền cước có khi bằng tiền mua.
- Đồ nặng giá trị thấp gửi cả bao: bí đỏ, dưa hấu, mía. Trừ khi là đặc sản giống nhà mà người nhận thật sự thích.
- Đồ tươi gửi đúng lúc người nhận đi vắng: con đi công tác, nhà đóng cửa ba ngày, thùng thịt nằm ở nhà xe. Hỏi lịch trước khi gửi.
- Đồ mà con không biết nấu: cả con gà nguyên lông, cá còn vảy, rau rừng lạ. Gửi mà con không làm được thì cuối cùng vẫn bỏ.
Tính thử: khi nào tiền cước đáng đồng tiền
Một cách nghĩ đơn giản: so giá trị món đó ở phố với chi phí gửi và công sức. Bảng dưới là ví dụ định tính, không phải giá cụ thể.
| Món | Giá trị ở phố | Chi phí gửi | Đáng gửi? |
|---|---|---|---|
| Gà ta nhà nuôi làm sẵn | Cao, khó mua hàng biết nguồn gốc | Vừa phải, nhẹ | Rất đáng |
| Gạo nhà làm 10–20 cân | Trung bình, nhưng ăn hằng ngày | Vừa phải | Đáng nếu gửi đều |
| Lạc, đỗ, vừng nhà trồng | Khá, khác biệt rõ về chất | Thấp, nhẹ, bền | Rất đáng |
| Bí đỏ, bí đao vài quả | Thấp, mua đâu cũng có | Nặng, cồng kềnh | Chỉ khi giống nhà đặc biệt |
| Rau muống, rau lang | Thấp | Thấp, nhưng dễ hỏng | Ít thôi, chặng ngắn |
Gửi bao nhiêu là vừa: tính theo người ăn và tủ lạnh
Cái giới hạn thật sự ở phố thường không phải là sức ăn mà là cái tủ lạnh. Một tủ lạnh căn hộ cỡ thông thường, ngăn đá chỉ chứa được vài con gà chặt sẵn cùng vài cân thịt. Gửi quá, đồ phải nhét vào ngăn mát, rã dần, hỏng dần. Hãy cho mẹ biết ngăn đá nhà mình còn chỗ cho bao nhiêu, ví dụ "nhà con chỉ để được hai con gà và hai cân thịt thôi mẹ ạ".
Với đồ tươi, công thức dễ nhớ là gửi đủ ăn trong một tuần đến mười ngày, rồi gửi đợt tiếp. Với đồ khô, gửi đủ dùng một hai tháng. Gửi ít mà đều thì đồ luôn tươi, mẹ cũng có cớ hỏi han con thường xuyên hơn.
Một mẹo nhỏ mà nhiều nhà áp dụng: con chụp ảnh ngăn đá tủ lạnh gửi về cho mẹ trước mỗi đợt. Nhìn tận mắt còn bao nhiêu túi thịt, bao nhiêu hộp đồ, mẹ sẽ tự biết đợt này nên gửi gì và gửi bao nhiêu, khỏi phải hỏi qua hỏi lại.
Nói với mẹ thế nào để mẹ không buồn
Đây là phần khó nhất, vì với nhiều người mẹ, gửi đồ là cách thể hiện tình thương. Nói "mẹ đừng gửi nữa" thì mẹ buồn, mà không nói thì tủ lạnh tràn. Cách nói hiệu quả thường là cụ thể và đề nghị thay thế: thay vì từ chối, hãy nói món mình thích nhất và muốn mẹ tập trung vào món đó. "Mẹ ơi gà nhà mình ngon nhất, mẹ gửi gà thôi, rau ở đây con mua được" nghe khác hẳn "mẹ gửi nhiều quá".
Kể lại cho mẹ nghe đồ mẹ gửi đã được nấu thành món gì, chụp ảnh mâm cơm gửi về. Khi mẹ biết món nào được ăn hết, món nào phải bỏ, mẹ sẽ tự điều chỉnh. Và đừng quên hỏi mẹ có cần gì từ phố gửi về: thuốc, đồ dùng, sách cho các cháu. Quà đi một chiều thì người gửi mệt, có qua có lại thì ai cũng vui.
Mỗi nhà ở phố một kiểu nhu cầu
Sinh viên ở trọ. Thường không có tủ lạnh hoặc chỉ có tủ mini, bếp nhỏ, ít thời gian nấu. Hợp nhất là đồ khô và đồ ăn sẵn bền: gạo, ruốc, mắm tép chưng, thịt kho khô, lạc rang muối. Đồ tươi chỉ nên gửi ít, đủ ăn vài ngày.
Vợ chồng trẻ đi làm cả ngày. Cần đồ đã sơ chế, chia phần sẵn để tối về nấu nhanh: gà chặt miếng, thịt thái sẵn từng túi, rau cứng. Đồ cần sơ chế lâu như cá nguyên con, rau rừng nhặt mất công thường bị bỏ quên.
Nhà có trẻ nhỏ. Trứng gà ta, gà nhà nuôi, gạo ngon và quả vườn là những thứ bố mẹ trẻ quý nhất vì yên tâm về nguồn gốc. Nên hạn chế đồ quá mặn như mắm, dưa cho bữa của trẻ.
Ông bà lên phố ở cùng con. Người già thường nhớ đúng những món quê quen miệng: dưa cà, tương, rau đặc trưng của làng. Đôi khi một hũ tương hay một bó rau quen lại quý hơn cả con gà.
Một lịch gửi đồ quê hợp lý cho gia đình ba bốn người
Gợi ý để hai đầu thống nhất, có thể chỉnh theo khoảng cách và thói quen ăn uống.
- Mỗi một hai tuần: trứng, rau cứng, gia vị vườn, một ít thịt hoặc gà đã cấp đông.
- Mỗi tháng hoặc hai tháng: một bao gạo cỡ vừa, nếp nếu nhà hay nấu xôi.
- Theo mùa: quả vườn khi vào vụ, lạc đỗ sau thu hoạch, măng khô, miến làm sau vụ.
- Dịp lễ, Tết: giò chả, bánh chưng, bánh tét, dưa hành, những món chỉ quê làm đúng vị.
- Trước mỗi lần gửi: nhắn nhau một câu "tủ còn chỗ không, đang cần gì" để không trùng, không thừa.
Câu hỏi thường gặp
Có nên bảo mẹ thôi gửi đồ quê không?
Thường không nên từ chối hẳn, vì với nhiều người mẹ đây là cách thương con. Thay vào đó hãy nói rõ món nào mình thích nhất, lượng bao nhiêu là vừa với tủ lạnh, và chụp ảnh món đã nấu gửi về để mẹ biết quà được dùng.
Đồ quê nào gửi chuyển phát được mà không cần xe khách?
Đồ khô đóng gói kín như lạc, vừng, đỗ, miến, măng khô, mộc nhĩ, chè khô, mật ong chai kín, bánh kẹo. Những món này không cần nhanh, chịu được nhiều khâu bốc xếp và có thể gửi xa cả nghìn cây số.
Gửi đồ quê có rẻ hơn mua ở phố không?
Tuỳ món. Đồ nặng giá trị thấp như bí, bắp cải thường không rẻ hơn khi tính cả cước. Đồ nhẹ, quý, khó mua đúng chất như gà ta, lạc vừng nhà trồng, mắm nhà làm thì đáng gửi hơn hẳn.
Sinh viên ở trọ không có tủ lạnh thì nên nhận đồ gì?
Nên nhận đồ khô và đồ bền ở nhiệt độ thường: gạo, lạc rang, ruốc, mắm tép chưng, thịt kho khô, trứng ăn trong vài ngày, gia vị khô. Tránh nhận thịt sống, rau lá mềm số lượng lớn.
Làm sao để không bị lãng phí khi nhận quá nhiều đồ?
Chia sẻ ngay cho bạn bè, hàng xóm khi đồ còn tươi; sơ chế và cấp đông phần ăn không kịp; muối, kho bớt những món dễ hỏng. Lần sau nói rõ với người gửi về lượng phù hợp.
