Quả vườn nhà gửi lên phố: hái độ nào, quả nào chịu đường xa

Buồng chuối trổ ở góc vườn, cây đu đủ đầu hồi, mấy gốc bưởi, cây nhãn, cây vải ông trồng từ hồi xây nhà: mỗi mùa quả, người ở quê lại muốn gửi một thùng cho con cháu ở phố. Nhưng quả hái chín cây rồi gửi đi thường tới nơi đã dập, chảy nước; còn quả hái non quá thì để mãi không chín, chín cũng nhạt.

Bí quyết nằm ở một điều đơn giản mà nhiều người chưa để ý: có loại quả hái xuống rồi vẫn tự chín tiếp, có loại hái lúc nào thì ngọt đến đó, không chín thêm được nữa. Biết quả nhà mình thuộc nhóm nào là biết nên hái lúc nào để gửi.

Hai nhóm quả: chín tiếp sau hái và không chín thêm

Phân nhóm dưới đây theo đặc tính sinh lý chung của từng loại quả.

Nhóm hái già để chín dần: nhận biết độ già

Chuối. Buồng chuối già khi các múi quả căng tròn, cạnh quả mờ dần, hoa ở đầu quả khô rụng. Chặt buồng, để chảy hết nhựa rồi mới tách nải. Gửi từng nải quấn giấy, xếp nằm, không chồng nhiều tầng. Tới nơi để chỗ thoáng, vài ngày là chín vàng.

Đu đủ. Hái khi quả bắt đầu có một hai vệt vàng chạy dọc từ đuôi lên. Quả xanh lè hái non sẽ chín ép, nhạt và có vị đắng. Mỗi quả bọc giấy hoặc túi lưới xốp, xếp nằm một lớp, không chồng.

Xoài. Hái khi quả đầy vai, phần cuống lõm xuống, vỏ chuyển từ xanh đậm sang xanh nhạt. Để cuống dài một chút, úp ngược cho nhựa chảy hết trước khi gói, vì nhựa xoài dính vỏ làm vỏ bị cháy đen.

Mít. Mít già khi gai nở to, thưa, gõ nghe tiếng bộp đục. Mít chín có mùi rất nồng nên nhiều nhà xe ngại; gửi mít còn ương, hoặc tách múi cho hộp kín cấp đông, đều tiện hơn.

Hồng. Hồng giòn hái lúc vỏ chuyển vàng cam, còn cứng; hồng ngâm thì phải ngâm xong mới gửi. Hồng đỏ chín mềm rất khó gửi, chỉ hợp chặng ngắn, mỗi quả đặt một ô trong khay như khay trứng.

Hồng xiêm, na, bơ. Hồng xiêm già khi cạo nhẹ vỏ thấy thịt quả vàng nâu chứ không xanh; na già khi các mắt nở, kẽ mắt chuyển màu trắng ngà; bơ già khi vỏ bớt bóng và cuống ngả màu. Cả ba đều dập rất dễ khi đã chín, nên gửi lúc còn cứng.

Nhóm phải hái chín: vải, nhãn, cam, bưởi

Vải và nhãn là hai loại khó gửi nhất. Hái xuống, vỏ quả mất nước nhanh, chỉ hai ba ngày ở nhiệt độ thường là chuyển nâu, sau đó cùi bắt đầu chua. Nên cắt cả chùm có cuống và vài lá, không bứt rời từng quả, nhặt quả nứt, quả sâu. Xếp chùm vào thùng xốp, lót và phủ lá vải hoặc lá chuối khô, có thể đặt chai nước đông đá bọc khăn ở góc thùng. Chọn chuyến xe đi trong ngày, tới nơi cho ngay vào ngăn mát trong túi có lỗ.

Cam, quýt, bưởi thì ngược lại, rất chịu đường xa. Cam quýt hái giữ một đoạn cuống ngắn, cắt bằng kéo chứ không giật. Bưởi để được vài tuần, nhiều người còn cố ý để bưởi vài hôm cho "ráo" để tép bớt nước, vị ngọt hơn. Chỉ cần xếp bưởi chặt trong thùng hoặc bao, tránh va đập mạnh làm vỏ bầm.

Dứa hái khi mắt dưới gốc bắt đầu vàng; thanh long hái khi vỏ đỏ đều, tai quả còn xanh; dưa hấu hái khi tua cuốn gần cuống đã khô. Những quả này đều không ngọt thêm sau hái, hái non là nhạt mãi.

Chôm chôm, bòn bon, măng cụt ở các vườn miền Nam cũng thuộc nhóm phải hái chín. Chôm chôm cắt cả chùm, râu quả mau héo đen nhưng cùi bên trong vẫn ăn được thêm vài ngày nếu giữ mát; măng cụt vỏ dày, chịu đường xa hơn, chỉ cần tránh đè nặng làm vỏ cứng lại.

Gói và xếp thùng quả cho khỏi dập

Quả dập một chỗ là cả thùng nhanh hỏng theo, vì vết dập rỉ nước và mốc lan sang quả khác.

1. Nhặt bỏ quả sâu, quả nứt, quả dập từ ở vườn. Không gửi quả rụng.
2. Không rửa quả. Nếu dính bụi, lau bằng khăn khô. Quả ướt vào thùng kín là mốc cuống.
3. Quả mềm (đu đủ, xoài, hồng xiêm, na) gói từng quả bằng giấy hoặc túi lưới xốp; quả cứng (bưởi, cam) để trần.
4. Xếp quả nặng, cứng ở đáy; quả mềm, dễ dập ở trên, một hai lớp là đủ.
5. Chèn kín khe bằng giấy vo, rơm khô. Quả không được lăn trong thùng.
6. Khoét vài lỗ nhỏ hai bên thùng cho thoáng khí, tránh hơi nóng ủ quả.

Mùa quả vườn hay gửi lên phố

Mùa vụ dưới đây là khoảng chung, xê dịch theo giống, theo năm và theo vùng.

Nhận thùng quả: phân loại ngay

Mở thùng trong ngày, bày quả ra mâm. Quả nhóm chín tiếp như chuối, xoài, đu đủ để ra chỗ thoáng, tránh nắng, kiểm mỗi ngày, quả nào chín trước ăn trước. Vải, nhãn, chôm chôm cho vào túi có lỗ, cất ngăn mát ngay. Cam, bưởi để nơi khô mát, không cần tủ lạnh.

Quả bị dập một chỗ thì cắt bỏ phần dập, ăn ngay hoặc xay sinh tố trong ngày, đừng để lẫn với quả lành. Quả đã có mốc trắng hay xanh ở cuống thì bỏ cả quả, kiểm kỹ những quả nằm sát bên cạnh. Chuối chín nhiều quá ăn không kịp thì bóc vỏ, cắt khúc, cấp đông để làm sinh tố hoặc kem chuối cho trẻ con.

Những điều ít người để ý khi gửi quả

Vài chuyện nhỏ nhưng hay làm thùng quả hỏng giữa đường hoặc hỏng ở nhà người nhận.

• Quả nhóm chín tiếp như chuối, xoài, đu đủ tỏa khí làm chín. Để chung thùng với rau lá thì rau vàng nhanh; để chung với vải, nhãn thì vải chóng hỏng. Nên tách thùng hoặc bọc riêng.
• Không ủ quả bằng đất đèn hay hoá chất cho nhanh chín trước khi gửi. Quả để chín tự nhiên ở nhà người nhận vừa an toàn vừa ngon hơn.
• Gửi lượng vừa phải. Một buồng chuối mười nải chín cùng lúc, nhà bốn người ăn không kịp; nên chặt nải già nhất gửi trước, để nải non trên cây.
• Quả nhóm chín tiếp tới nơi đừng cho ngay vào tủ lạnh khi còn xanh, vì lạnh làm quả ngừng chín, vỏ thâm mà ruột vẫn sượng. Để chín ở nhiệt độ phòng rồi mới cất mát.
• Mùa mưa bão, quả hái sau mưa nhiều nước, nhạt và dễ thối hơn. Nếu được, chờ vài ngày nắng ráo mới hái gửi.