Chuyện gửi đồ quê lên phố bây giờ có nhiều đường hơn ngày trước. Ngoài cách quen thuộc là ra quốc lộ vẫy xe khách quen, còn có xe ghép, xe limousine đón trả tận nhà, dịch vụ chuyển phát, bưu điện, và cả nhờ người làng đi lên. Mỗi đường hợp với một loại hàng khác nhau: rau, thịt cần nhanh; mắm, dưa cần nơi chịu nhận; gạo nặng cần rẻ.
Bài này đặt các cách gửi cạnh nhau để chọn cho đúng: đi nhanh hay chậm, giao tận nơi hay phải ra lấy, nhận những loại hàng gì, có tra được hàng đang ở đâu không, và mất hỏng thì ai chịu.
So sánh nhanh bốn cách gửi
Đặc điểm dưới đây là phổ biến; từng nhà xe, từng hãng có thể khác, nên hỏi trước khi gửi.
| Cách gửi | Tốc độ | Giao nhận | Hợp với | Điểm yếu |
|---|---|---|---|---|
| Xe khách tuyến cố định | Nhanh, thường trong ngày | Gửi ở bến hoặc ven đường, nhận ở bến hay văn phòng nhà xe | Rau, thịt đông, trứng, gạo | Phải canh giờ ra lấy, khó tra cứu, ít cam kết bồi thường |
| Xe ghép, xe limousine | Nhanh, theo giờ chuyến | Thường đón và trả tận nhà | Đồ cần nhanh mà người nhận bận | Cước thường cao hơn, xe nhỏ ít chỗ cho kiện lớn |
| Chuyển phát, bưu điện | Chậm hơn, vài ngày tuỳ tuyến | Lấy tận nơi, giao tận nhà | Đồ khô, đồ đóng gói kín: lạc, đỗ, miến, chè khô | Hạn chế đồ tươi sống, chất lỏng phải đóng theo yêu cầu |
| Nhờ người quen | Theo lịch người đi | Tuỳ thoả thuận | Đồ quý, ít, cần cẩn thận | Phiền người khác, khó gửi đều đặn |
Xe khách: nhanh, rẻ, quen thuộc — nhưng phải chủ động
Với đa số gia đình, xe khách vẫn là lựa chọn số một. Xe chạy trong ngày, sáng gửi chiều có, cước thường tính theo kiện và độ nặng, phần nhiều rẻ hơn chuyển phát với hàng cồng kềnh như bao gạo, thùng bí. Nhà xe quen ở quê còn dễ dãi, nhận cả thùng xốp thịt, hũ dưa nếu đóng gói gọn.
Điểm yếu là không có hệ thống tra cứu như chuyển phát. Người gửi phải nhớ biển số xe, giờ xe chạy, chụp ảnh kiện hàng, ghi rõ tên và số điện thoại người nhận trên thùng. Người nhận phải canh giờ ra bến hoặc văn phòng nhà xe, nhiều nơi ở rìa thành phố. Có nhà xe nhận giao tận nhà trong nội thành kèm phí, có nhà xe không. Và nếu hàng bị bốc nhầm, đè vỡ hay thất lạc, mức trách nhiệm của nhà xe thường không rõ ràng.
Xe ghép, xe limousine: tiện cho người nhận bận
Các tuyến từ tỉnh lân cận lên Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và các thành phố lớn giờ có nhiều xe ghép, xe limousine nhận chở cả hàng, đón tận cổng ở quê và trả tận nhà ở phố. Với người nhận đi làm cả ngày, không có thời gian ra bến, đây là cách tiện nhất cho đồ cần nhanh như thịt đông, rau.
Đổi lại, cước thường cao hơn xe khách, và xe nhỏ không thích nhận kiện quá nặng, quá cồng kềnh hay có mùi. Nên chọn nhà xe đã đi nhiều lần, lưu lại thông tin tài xế, nhắn trước loại hàng để họ chuẩn bị chỗ.
Với xe ghép, giờ trả hàng phụ thuộc lộ trình đón trả khách, có khi xe đi vòng cả tiếng trong thành phố mới tới nhà người nhận. Đồ đông lạnh vì thế vẫn cần thùng xốp và đủ đá như đi xe khách, đừng nghĩ giao tận nhà là không cần giữ lạnh.
Chuyển phát và bưu điện: hợp với đồ khô, đồ đóng gói kín
Có vận đơn, tra cứu được. Đây là ưu điểm lớn nhất. Người gửi và người nhận đều biết hàng đang ở đâu, giao lúc nào. Đơn vị chuyển phát cũng có quy định bồi thường, nhất là khi khai giá trị hàng.
Chậm hơn, qua nhiều khâu phân loại. Hàng đi qua kho, băng chuyền, xe tải, nhiều lần bốc xếp. Đồ tươi sống, đồ dễ dập, chất lỏng dễ rò thường bị hạn chế hoặc từ chối. Một số dịch vụ có nhận thực phẩm tươi theo gói riêng, cần hỏi cụ thể.
Hợp nhất với đồ khô. Lạc nhân, đỗ xanh, miến dong, măng khô, chè khô, mật ong đóng chai kín, bánh kẹo quê. Những thứ này không vội, đóng hộp chắc là đi được xa cả nghìn cây số.
Đóng gói theo chuẩn của hãng. Chất lỏng phải bọc kín nhiều lớp, đồ dễ vỡ phải chèn chống sốc. Khai đúng tên hàng; khai sai rồi hàng hỏng thì khó đòi bồi thường.
Bẫy hay gặp, dù gửi bằng cách nào
Những chuyện dưới đây lặp đi lặp lại trong các nhóm hội người ở xa quê.
- Không ghi tên, số điện thoại người nhận trên chính kiện hàng, chỉ dặn miệng phụ xe. Phụ xe đổi ca là kiện hàng thành vô chủ.
- Gửi nhiều kiện mà không đánh số. Ghi "kiện 1/3, 2/3, 3/3" để người nhận biết đã đủ chưa.
- Gửi hàng cấm hoặc hàng nhạy cảm như pháo, động vật hoang dã, rượu không rõ nguồn gốc số lượng lớn. Nhà xe bị kiểm tra là cả kiện bị giữ, người gửi có thể bị xử lý.
- Gửi chuyến cuối ngày mà người nhận không ra kịp. Đồ tươi nằm qua đêm ở văn phòng nhà xe.
- Trả cước trước rồi không giữ lại biên nhận hay ảnh chụp. Có chuyện thì không có gì để đối chiếu.
- Gửi kiện quá nặng một mình. Bao gạo năm chục cân thì phụ xe cũng ngại bốc, dễ bị quăng quật. Chia nhỏ hợp lý dễ bốc và ít rủi ro hơn.
Danh sách kiểm trước khi ra xe
Năm phút kiểm lại trước khi giao kiện giúp tránh phần lớn rắc rối phía sau.
- Kiện đã dán kín, ghi tên, số điện thoại người nhận và người gửi ngay trên thùng, ghi thêm số thứ tự kiện nếu gửi nhiều.
- Kiểm lại bên trong lần cuối: chai lọ đã đứng thẳng, đá lạnh đủ, không có món nào bị nhét lẫn sai thùng. Đồ có mùi và đồ tươi sống không đi chung với đồ khô.
- Ghi loại hàng bên ngoài: "trứng, dễ vỡ", "chất lỏng, để đứng", "đồ đông lạnh".
- Hỏi lại nhà xe: giờ tới nơi dự kiến, điểm trả hàng, có giao tận nhà không, cước bao nhiêu, trả trước hay người nhận trả.
- Chụp ảnh kiện, ảnh biển số xe, lưu thông tin tài xế hoặc phụ xe.
- Nhắn ngay cho người nhận đủ thông tin: xe nào, mấy giờ tới, lấy ở đâu, trong thùng có gì cần cất ngay.
- Với đồ tươi, hẹn người nhận xác nhận khi đã lấy được hàng. Nếu quá giờ mà chưa nhận, gọi nhà xe hỏi ngay, đừng chờ tới tối.
Chọn theo loại hàng: gợi ý nhanh
Rau, thịt, cá, giò chả: xe khách chuyến sớm trong ngày hoặc xe ghép giao tận nhà; người nhận lấy ngay. Trứng: xe khách chạy thẳng, dặn để trên cùng; tránh chuyển phát thường vì qua nhiều khâu bốc xếp. Gạo, khoai, bí: xe khách, rẻ và chịu được hàng nặng.
Mắm, dưa: xe khách quen, khai thật, đóng kỹ; hỏi trước. Đồ khô, bánh kẹo, chè, mật ong chai kín: chuyển phát hay bưu điện là gọn nhất, nhất là khi người nhận ở xa hoặc ở nước ngoài, tuy gửi quốc tế còn thêm quy định riêng của nước nhận. Đồ quý, ít: nhờ người quen đi lên, nhớ cảm ơn bằng chính một phần quà quê.
Câu hỏi thường gặp
Gửi đồ theo xe khách có mất không?
Phần lớn các chuyến đều đến nơi, nhưng thất lạc, nhầm kiện vẫn xảy ra, nhất là khi kiện không ghi tên người nhận. Ghi rõ thông tin trên thùng, chụp ảnh kiện, nhớ biển số xe và gọi người nhận ra lấy đúng giờ để giảm rủi ro.
Chuyển phát có nhận gửi thịt, rau tươi không?
Dịch vụ thường hay hạn chế hoặc không nhận đồ tươi sống vì thời gian vận chuyển dài và nhiều khâu. Một số đơn vị có dịch vụ riêng cho thực phẩm, giao nhanh. Nên hỏi trực tiếp đơn vị chuyển phát về loại hàng và cách đóng gói được chấp nhận.
Cước gửi đồ quê theo xe khách thường bao nhiêu?
Không có giá chung. Cước tuỳ nhà xe, tuyến đường, kích thước và độ nặng kiện, thường tính theo kiện. Hỏi trực tiếp nhà xe trước khi gửi và hỏi luôn có giao tận nhà không, phí bao nhiêu.
Có nên khai giá trị hàng khi gửi chuyển phát không?
Với hàng có giá trị như mật ong rừng, sâm, đồ khô quý thì nên khai, vì mức bồi thường khi mất hỏng thường dựa vào giá trị khai. Đọc kỹ điều kiện bồi thường của đơn vị chuyển phát, nhất là với hàng dễ vỡ và chất lỏng.
Gửi đồ quê ra nước ngoài thì làm thế nào?
Phức tạp hơn nhiều vì mỗi nước có quy định nhập khẩu thực phẩm riêng, nhiều nơi cấm thịt, trứng, trái cây tươi, hạt giống. Thường chỉ đồ khô đóng gói kín, có nhãn là dễ gửi. Nên kiểm tra quy định của nước nhận và hỏi đơn vị chuyển phát quốc tế.
